Xứ Đông không chỉ được biết đến với các sản vật văn hóa hay những loại hoa quả đạm tình người dân nơi đây mà còn được biết đến với đặc sản rượu Phú Lộc. Nghề nấu rượu ở thôn Phú Lộc, xã Cẩm Vũ, Cẩm Giàng có lịch sử 500 – 600 năm nay.

Hiện nay, thôn Phú Lộc có hơn 1.200 hộ trong đó gần 300 hộ làm nghề nấu rượu. Nghề này đã trở thành nét văn hóa, hồn cốt của quê hương. Trong làng chỉ có 3 hộ làm được loại men gia truyền của các cụ ngày xưa. Men không chỉ bán cho các hộ trong làng mà người dân ngoài tỉnh cũng tìm đến mua. Nhưng cũng là men, loại gạo, quy trình nấu đó nhưng sang vùng đất khác, rượu uống không được êm như rượu nấu ở Phú Lộc. Nhiều người có kinh nghiệm cho rằng đó là do nguồn nước của mỗi địa phương khác nhau.

Gạo để nấu rượu Phú Lộc thường là nếp cái hoa vàng, một giống lúa nếp truyền thống được gieo cấy tại các huyện Kinh Môn, Kim Thành. Rượu Phú Lộc nổi tiếng khắp vùng và được mọi người nhớ đến bởi đặc trưng của rượu trong suốt, tinh khiết, đậm đà, ngan ngát thơm mùi cốm nếp, mặc dù nồng độ thường rất cao nhưng khi uống lại rất êm và không sốc. Theo những người làm nghề nơi đây, độ ngon của rượu phụ thuộc vào nguyên liệu và kinh nghiệm.

Rượu Phú Lộc được nấu từ gạo nếp cái hoa vàng và men Bắc. Men Bắc được làm từ gạo và 32 vị thuốc Bắc như lục đậu, thảo quả, quế hồi, đinh hương…Sau giai đoạn lên men giữa gạo nếp và men ủ sẽ là quá trình chưng cất phức tạp qua một hệ thống lọc và xử lý độc tố đa tầng. Nhờ hệ thống này mà rượu giữ được hương vị thơm ngon, lại không ảnh hưởng đến sức khỏe, khi uống không bị đau đầu.

Gạo để nấu rượu Phú Lộc thường là nếp cái hoa vàng được gieo trồng tại huyện Kinh Môn, Kim Thành

 

Theo nhiều người dân, để được những giọt rượu thơm ngon thì phải mất khoảng 15 ngày và trải qua rất nhiều công đoạn như: nấu cơm, vật cơm ra phên, phối men, ủ cơm. Khi cơm ủ đủ ngày xuống nước mọng mới đến khâu chưng cất rượu… Khâu chưng cất rượu cũng phải qua 2 lần, lần 1 rượu ra vẫn còn đục và không êm. Loại rượu này sẽ được chưng cất thêm một lần nữa để ra sản phẩm rượu cuối cùng thơm ngon, êm dịu và trong suốt. Một việc quan trọng cuối cùng là đo độ cồn của rượu để dừng chưng cất khi rượu vừa bắt đầu nhạt. Có 2 cách để đo nồng độ cồn của rượu là dùng cồn kế và cách truyền thống là rê rượu theo kinh nghiệm.

Mỗi năm, làng nghề nấu rượu Phú Lộc sản xuất ra hàng trăm nghìn lít rượu, chỉ riêng Công ty TNHH Rượu Phú Lộc ở cụm công nghiệp làng nghề Phú Lộc sản xuất từ 60.000 – 80.000 lít rượu. Gia đình ông Vũ là hộ sản xuất men nấu rượu lớn nhất trong làng vì có bí kíp gia truyền, mỗi tháng tiêu thụ khoảng 15 – 20 tấn men. Gia đình ông đã đầu tư khoảng 5 tỷ đồng mua trang thiết bị nấu rượu. Công ty TNHH Rượu Phú Lộc đang tạo việc làm cho 8 người với thu nhập 5,4 triệu đồng/người/ tháng. Gia đình ông Vũ thu lãi khoảng 600 triệu đồng/năm. Hộ ông Vũ Đình Hoan cũng như nhiều hộ làm nghề nấu rượu khác trong làng mỗi năm đều sản xuất khoảng 5.000 lít rượu, thu lãi 100 – 150 triệu đồng.

Làng Phú Lộc hôm nay đã đổi thay nhiều, đường làng, ngõ xóm, rãnh thoát nước được xây dựng hoàn chỉnh. Nước thải đều được xử lý qua hầm biogas, bã rượu dành cho chăn nuôi lợn, gà, cá… Rác thải ở làng nghề được thu gom trong ngày và mang ra bãi xử lý tập trung của xã. Cùng với 2 thôn Nghĩa Phú và Hoàng Gia, Phú Lộc cũng tổ chức cho nhân dân tổng vệ sinh môi trường nơi mình sinh sống theo tháng. Các tuyến đường trục thôn, xóm đều được Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên tự quản. Các tổ chức hội cũng tự tổ chức các “Ngày chủ nhật xanh” để bảo vệ môi trường…

Mặc dù môi trường ở làng nghề rượu Phú Lộc đã được cải thiện nhiều so với trước song vẫn cần sự giám sát tích cực của các cơ quan chức năng, sẵn sàng “tuýt còi” những cơ sở, hộ nấu rượu hoặc chăn nuôi gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân xung quanh. Người dân trong thôn cần tiếp tục nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, thực hành sản xuất sạch, chăn nuôi khép kín an toàn để bảo vệ làng nghề xanh, sạch.

Rượu Phú Lộc – Mất thương hiệu nổi tiếng

Thôn Phú Lộc, xã Cẩm Vũ (Cẩm Giàng) nổi tiếng với sản phẩm rượu trong suốt, tinh khiết, với hương nếp thơm nồng. Rượu Phú Lộc khi uống, không sốc mặc dù nồng độ rượu thường rất cao. Khi rót rượu ra chén thường có bọt bám vào thành, châm lửa bắt cháy ngay. Rượu Phú Lộc dùng ngâm thuốc rất tốt.

Ông Vũ Quốc Tuấn nay đã ngoại thất thập, rất tâm huyết với sản phẩm rượu Phú Lộc và có trên 20 năm trông coi đình, chùa Phú Lộc. Ông Tuấn cho biết, theo truyền thuyết, thời Bắc thuộc có hai thôn Ma Há và Minh Kha nằm bên đường cái quan từ Nam Sách đi Cẩm Giàng. Do loạn lạc, những người dân của hai thôn phải phiêu dạt khắp nơi. Khi đất nước yên bình, người dân trở về quê cũ, hợp nhất hai thôn lại thành một làng lấy tên là Phú Lộc. Dân làng lấy nghề nấu rượu và nuôi lợn làm nguồn sống bên cạnh nghề nông nghiệp. Đến thời Nguyễn, cả làng Phú Lộc nấu rượu và nổi tiếng từ thời Thiệu Trị, Tự Đức. Rượu của làng có mặt khắp nơi trong và ngoài tỉnh. Để có được sản phẩm rượu đặc biệt, người dân Phú Lộc đã phải tích lũy kinh nghiệm nhiều thế kỷ. Điều cốt yếu làm nên thương hiệu rượu Phú Lộc là chất lượng của men, nguyên liệu, quá trình ủ và chưng cất. Người dân có bài thuốc làm men với 36 vị thuốc Bắc như quế, đại hồi, tiểu hồi, cam thảo, cát cánh, xuyên khung… Mặc dù ngày nay có giảm bớt một số vị, nhưng vẫn là bài thuốc ưu việt hơn nhiều địa phương khác. Tuy nhiên, biết các vị chưa đủ, quan trọng hơn là gia giảm và cách ủ men nâng cao chất lượng của rượu.

Giới thiệu như vậy để thấy rằng rượu Phú Lộc có truyền thống hàng trăm năm. Từ bao đời nay, người Phú Lộc cứ cần mẫn làm nên những giọt rượu làm say lòng người. Thương hiệu “Rượu Phú Lộc” đã được khẳng định bằng chất lượng tuyệt hảo. Vì vậy, người dân Phú Lộc chẳng quan tâm đến việc đăng ký tên cho sản phẩm của làng. Đối với họ, chất lượng rượu Phú Lộc tồn tại trong lòng người hàng trăm năm mới là thương hiệu quan trọng nhất. Ông Hoàng Hữu Vũ, Giám đốc Công ty TNHH Rượu Phú Lộc cho biết:

“Mãi tới tháng 6 – 2004, tôi mới làm đơn lên Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) xin đăng ký nhãn hiệu “Phú Lộc” cho sản phẩm rượu của công ty. Tuy nhiên, tôi đã được cục thông báo là nhãn hiệu “Phú Lộc” đã được Công ty TNHH Xa Lộ 4, số 1, ngõ 151, tổ 26, đường Âu Cơ, phường Tứ Liên, quận Tây Hồ (Hà Nội) đăng ký nhãn hiệu cho nhóm 33: rượu các loại và đồ uống có cồn, thời hạn bảo hộ từ tháng 7 – 2004 và có hiệu lực 10 năm”.

Mặc dù nhận được thông tin rượu Phú Lộc bị lấy mất thương hiệu, nhưng UBND xã Cẩm Vũ lại hành động quá chậm chạp. Đến tận tháng 10 – 2008, UBND xã Cẩm Vũ mới tiến hành các thủ tục pháp lý để đề nghị hủy bỏ hiệu lực nhãn hiệu “Phú Lộc” đã được Công ty Xa Lộ 4 đăng ký. Thời điểm đó, Sở Khoa học và Công nghệ Hải Dương cùng với chính quyền địa phương gửi đơn lên Cục Sở hữu trí tuệ đề nghị hủy bỏ hiệu lực nhãn hiệu “Phú Lộc”. Tuy nhiên, Cục Sở hữu trí tuệ không đồng ý. Bà Đinh Thị Bình, Phó Trưởng phòng Quản lý công nghệ và Sở hữu trí tuệ (Sở Khoa học và Công nghệ) cho biết: “Theo Luật Sở hữu trí tuệ việc lấy lại thương hiệu là điều không thể”. Sau đó, Sở Khoa học và Công nghệ đã đề nghị giúp đỡ UBND xã Cẩm Vũ thương lượng với Công ty TNHH Xa Lộ 4 để được đồng sử dụng nhãn hiệu “Phú Lộc” cho sản phẩm rượu của quê hương. Tuy nhiên, UBND xã Cẩm Vũ lại hợp đồng với Công ty Sở hữu trí tuệ WINCO (Hà Nội) tiến hành các thủ tục pháp lý để đòi lại thương hiệu. Việc không đi đến đâu và thương hiệu Phú Lộc vẫn thuộc sở hữu của Công ty TNHH Xa Lộ 4.

Phải hành động trước khi quá muộn

Thương hiệu rượu của quê hương bị mất một phần do sự chủ quan của chính quyền địa phương cũng như sự chậm chạp và thờ ơ của các cơ quan chức năng. Làm sao để lấy lại thương hiệu đã mất là mong muốn lớn nhất của người dân Phú Lộc. Theo bà Đinh Thị Bình, có một khả năng để xã Cẩm Vũ lấy lại thương hiệu “Phú Lộc” là đến năm 2014 Công ty TNHH Xa Lộ 4 không gia hạn bảo hộ, xã Cẩm Vũ có quyền nộp đơn lên Cục Sở hữu trí tuệ xin đăng ký nhãn hiệu rượu “Phú Lộc”. Tuy nhiên, khả năng để công ty này không gia hạn tiếp là rất thấp. Vì vậy, cách tốt nhất hiện nay là thương lượng với chủ sở hữu nhãn hiệu “Phú Lộc” để cùng sử dụng. Chính quyền địa phương có thể học cách làm của Hiệp hội Rượu Bàu Đá (Bình Định). Năm 2001, nhãn hiệu rượu Bàu Đá đã bị một doanh nghiệp tư nhân đăng ký và được Cục Sở hữu trí tuệ cấp giấy chứng nhận. Sau nhiều lần hiệp thương, thỏa thuận nhưng không có kết quả, tháng 6 – 2010, Cục Sở hữu trí tuệ yêu cầu Hiệp hội Sản xuất, kinh doanh rượu Bàu Đá bổ sung vào mẫu nhãn hiệu đăng ký “Rượu Bàu Đá” một hình biểu tượng hoặc một thành phần chữ để phân biệt. Hiệp hội này đã bổ sung một logo kèm chữ “bd Rượu Bàu Đá” vào nhãn hiệu đăng ký. Như vậy, trên thị trường sẽ có hai nhãn hiệu rượu Bàu Đá được bảo hộ cùng tồn tại là nhãn hiệu tập thể của tỉnh Bình Định và nhãn hiệu riêng của doanh nghiệp tư nhân.

Đối với thương hiệu rượu “Phú Lộc”, chính quyền địa phương cần thành lập Hiệp hội sản xuất, kinh doanh rượu Phú Lộc. Sau đó, hiệp hội tiến hành hiệp thương, thỏa thuận với Công ty TNHH Xa Lộ 4 để được đồng sử dụng nhãn hiệu. Luật Sở hữu trí tuệ cũng đã ghi rõ: Hai hoặc nhiều tổ chức, cá nhân có quyền cùng đăng ký một nhãn hiệu để trở thành đồng chủ sở hữu với những điều kiện như: Việc sử dụng nhãn hiệu đó phải nhân danh tất cả các đồng chủ sở hữu hoặc sử dụng cho hàng hóa, dịch vụ mà tất cả các đồng chủ sở hữu đều tham gia vào quá trình sản xuất, kinh doanh; việc sử dụng nhãn hiệu đó không gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng về nguồn gốc hàng hóa, dịch vụ. Việc đồng sở hữu phải được chủ nhãn hiệu đồng ý bằng văn bản, tránh trường hợp tranh chấp về sau.

Theo Báo Hải Dương